Door Jan Bloem

Proloog

Een paar jaar geleden was ik in Duitsland samen met mijn zoon. In het kader van een opdracht voor school moest mijn zoon een stuk schrijven met als thema “Eerlijk vlees”. Onderdeel hiervan was een veldonderzoek en hij koos voor de jacht. Een bevriende collega van me is jager en wij mochten mee op een drijfjacht in Duitsland. Omdat noch mijn zoon, noch ik in het bezit waren van enige mate jachtcompetentie, werden we ingedeeld bij de drijvers. Dit betekent lekker door de bossen banjeren en een hoop lawaai maken met als doel de dieren in beweging te krijgen.

Op een gegeven moment komt onze drijvers groep aan bij de jagers. Eén van de jagers vraagt mij of we nog dieren hebben gezien. En ja, dat hadden we: Wilde zwijnen, herten, hazen, geweldig. “Maar”, zei ik, “ze liepen allemaal de verkeerde kant op!” De jager lachte en zei: “Nee, kerel dat zie je verkeerd. Dieren die stil liggen, kunnen wij niet zien. Dieren die we niet kunnen zien, kunnen we ook niet raken. Daarom willen we ze in beweging hebben. Het is jullie taak om de boel in beweging te krijgen. Het is onze verantwoordelijkheid om daar wel of niet iets mee te doen.”

En dit is precies de bedoeling van de artikelen die ik vanaf heden voor de TAIKO zal gaan schrijven. Ik beschik noch over voldoende kennis, noch over voldoende ervaring en wijsheid om de waarheid te verkondigen. Wat ik wel graag wil bereiken is dat de inhoud van mijn artikelen iets bij jou als lezer in beweging zetten. Welke beweging dat is, kan en wil ik niet bepalen. Ik ben tevreden met beweging.

Inleiding

Stel je eens voor: Je tilt een gewicht van 40 kilo op. Voel jij het dan als er 100 gram extra gewicht aan wordt toegevoegd? Ik denk het niet. Anders, als je een potlood vasthoudt, zul je het waarschijnlijk direct merken wanneer een vlinder op het potlood gaat zitten.

In karate in het algemeen en zeker in bepaalde stijlen, lijkt men erg geleid te worden door het een manier van bewegen, die ik zou willen vergelijken met het kunnen tillen van 40 kilo. Voor mij betekent dit dan, dat er weinig ruimte is voor het zich bewust worden van subtiele details van martiaal bewegen waarvoor veel sensitiviteit en lichaamsbewustwording voor nodig is. Daarbij vraag ik me af of deze wijze van bewegen wel duurzaam is. Als ik kijk naar het aantal stevige blessures aan knieën, heupen en schouders onder de oudere karateka, dan denk ik dat mijn vraag terecht is. En dan heb ik het nog niet eens over de mensen die stoppen met karate, omdat ze te veel fysieke klachten ontwikkelen.

Kortom, ik vraag me af of we als karateka niet goed zijn geworden in dingen die mogelijk helemaal niet goed voor ons zijn! En dan vraag ik me gelijktijdig af hoe dit zo gekomen is, omdat bewegingsefficiëntie een zeer belangrijk thema in de martiale bewegingskunsten (budo) is. Voor mij dus reden om dit thema eens nader te bekijken!

Seiryoku zenyo

En dat brengt ons dan eindelijk bij ‘seiryoku zenyo’. Voor die lezers die niet weten wat dit is, een korte uitleg.

Seiryoku Zenyo” (精力善用) geldt als één van de basisprincipes voor martiale bewegingskunsten en is een concept dat afkomstig is uit het Judo, de bekende Japanse vechtsport en filosofie die werd ontwikkeld door Jigoro Kano aan het einde van de 19e eeuw. Seiryoku Zenyo draait om het idee van het bereiken van maximale effectiviteit met minimale inspanning. Het concept moedigt beoefenaars aan om hun fysieke en mentale energie verstandig te gebruiken om doelen te bereiken. Het leert ons om bewust te zijn van onze energie en middelen, en om ze op een slimme en doeltreffende manier te gebruiken om onze doelen te bereiken. Het benadrukt het belang van techniek, balans, houding en mentale focus om maximale efficiëntie te bereiken. Door deze principes te begrijpen en toe te passen, kunnen we zowel in fysieke als mentale uitdagingen meer succes en voldoening vinden.

Seiryoku Zenyo en karate-do?

Als je boven leest welke aspecten belangrijk zijn in de ontwikkeling van Seiryoku zenyo, dan zie je dat het doel is om je technieken zo uit te voeren, dat je slechts die spierspanning gebruikt die daadwerkelijk nodig is. Niet meer en niet minder. Dit vraagt gerichte en bewuste verbetering van bijvoorbeeld je lichaamsbewustzijn en bewegingsefficiëntie. En dit is niet zo maar iets.

Is karate goed geworden in verkeerde dingen?

Beweging wordt mogelijk gemaakt door een even unieke als complexe samenwerking tussen ruwweg 630 spieren, 206 botten en 230 gewrichten. En dit beweegt niet uit zichzelf, maar is gekoppeld aan een heel netwerk van zenuwen met aan het hoofd onze hersenen.

Al onze spieren hebben een zogenaamde ‘origo’ en ‘ínsertie’. Deze termen verwijzen naar de punten waar een spier aan ons skelet is bevestigd. De ‘origo’ is meestal het stabiele punt tijdens een samentrekking, terwijl de ‘insertie’ het bewegende punt is. Dit betekent, dat een spier zich samentrekt richting de ‘origo’. De biceps bijvoorbeeld begint op ons schouderblad (origo) en eindigt op ons spaak been (insertie). Als je de biceps samentrekt (spierbal maakt), dan beweegt je onderarm naar boven. Dit geldt voor alle (bewegings) spieren in ons lichaam. En als je dat goed bekijkt, valt één ding heel erg op: Alle spieren bewegen dan richting ons lichaamscentrum. Dus in feite naar ons toe in plats van van ons af! Grappig toch?

En nu komt het probleem. Als ik kijk naar de wijze waarop vele karateka hun technieken uitvoeren, dan neem ik ontzettend veel spierspanning waar. Vaak met als argument, dat dit bijdraagt aan zaken als ‘kime’ en ‘sundome’. En dit zal kunnen kloppen, maar vanuit het perspectief van efficiëntie gaat er iets heel erg mis. Want nogmaals, spieren trekken zich samen richting jouw lichaamscentrum. Als je een tsuki maakt, dan wil je dat de kracht juist in de richting van de stoot gaat. Ja toch? Maar, als je dit met te veel spierspanning doet, omdat dit zou bijdragen aan ‘kime’ of ‘sundome’, dan kost het je dus onnodig veel kracht. Sterker, je werkt jezelf tegen. Want terwijl jij de kracht van je af wil laten gaan, maakt jouw spierspanning dat heel veel kracht juist bij je blijft. Snap je dat?

Een ander voorbeeld is dat er nog steeds Japanse en Westerse karate experts zijn, die beweren dat wanneer je een tsuki maakt, jij jouw schouderblad naar achter moet trekken. Volgens deze experts creëer je zo een stevige basis.

Maar laten we nu eens een experiment doen. Ga alsjeblieft eens staan. Strek nu beide handen eens zo ver als je kunt naar voren. Welke beweging maken je schouderbladen? Gaan die mee naar voren of juist naar achteren? Trek je handen nu eens zover als je kunt naar achteren? Wat gebeurt er nu met je schouderbladen? Als het goed is, heb je kunnen voelen dat je schouderbladen meebewegen naar voren als je jouw handen uitstrekt naar voren. Als je jouw handen terugtrekt gebeurt het tegenovergestelde. Met andere woorden, de bewering van de eerder genoemde experts klopt niet. Toch zijn er generaties karateka die op deze wijze hun tsuki waza uitvoeren.

Daarom zeg ik vaak dat we in het karate misschien wel goed zijn geworden in verkeerde dingen. En ik weet, het voelt lekker. Je hebt het gevoel dat je goed bezig bent. Het voelt goed om op deze manier te bewegen. Maar het feit dat het goed voelt wil niet zeggen dat het goed is. Dit noemen we ‘irreliable appreciation’. Je kunt het gevoel hebben dat je recht staat. Een fysiotherapeut zet jou dan vervolgens ‘echt’ recht en jij hebt daardoor het gevoel bijvoorbeeld voorover te vallen. Met andere woorden, jij dacht dat je recht stond, maar in werkelijkheid was dit niet zo. Kortom, het feit dat iets goed voor ons voelt, wil niet zeggen, dat het ook goed is!

Conclusie

Misschien zijn we in karate wel goed geworden in dingen die haaks staan op de ontwikkeling en manifestatie van bewegingsefficiëntie. Dit gaat naar mijn mening ten koste van de effectiviteit, esthetiek en de mogelijkheid tot een duurzame, gezonde beoefening van karate-do.

Meer aandacht voor seiryoku zenyo is een zeer waardevolle c.q. noodzakelijke aanvulling op de training van karatetraining, omdat het zich richt op het verbeteren van beweging en bewustzijn. Het kan bijdragen aan betere technische vaardigheden, minder blessures, en een dieper begrip van de fysieke en mentale aspecten van karate.

Doe er je voordeel mee!

Tot de volgende!

p.s. Voor vragen of reacties kun je altijd contact opnemen.